İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Tuba Yıldız, İsrail-Hizbullah çatışmasında ateşkes sürecinin hudutlarını, İsrail‘in Lübnan stratejisini ve bölgesel diplomatik istikrarları AA Tahlil için kaleme aldı.
***
İsrail ve Hizbullah ortasında mart ayında yine başlayan savaş sonrasında Lübnan hükümeti ile İsrailli temsilciler ortasında 16 Nisan, 23 Nisan ve 4 Haziran’da yapılan müzakereler, kalıcı ateşkesin sağlanması ve İsrail işgalinin ilerlemesinin durdurulması ismine tarihi adımlar olarak görüldü. ABD’nin arabuluculuğunda Washington’da büyükelçiler nezdinde yürütülen müzakerelerin olumlu geçtiği söz edilip, tarafların barışa yönelik somut adımlar atma konusunda taahhütte bulundukları belirtildi.
Ancak Tel Aviv’in “İsrail’in kendisini savunma hakkını gizli tutacağı” hususunu öne sürerek işgali sürdürme konusundaki ısrarı ve akınlarını kesintisiz formda devam ettirmesi, ateşkesin bağlayıcı olmadığını ortaya koyuyor. Başka taraftan ateşkes süreci boyunca İsrail’in sırf Hizbullah askerlerini değil tıpkı vakitte bölgedeki acil yardım gruplarını, gazetecileri ve sivil vatandaşları maksat alması, kritik noktalarda ilerlemeyi sürdürmesi bir cephe savaşından çok İsrail’in güney Lübnan için belirlediği Sarı Hat’tın denetimini sağlama gayretine işaret etmektedir.
Hizbullah’ın buna karşılık alandaki efektifliğini artırarak İsrail ordusuna zayiat vermesi ve hudut sınırındaki baskıyı artırması ise çatışma dinamiklerindeki yeni taktiksel rotaların belirlendiğini göstermektedir. Gerçekten son haftalarda Hizbullah’ın İsrail topraklarına ve güney Lübnan’da bulunan İsrail birliklerine yönelik günlük taarruzlarını artırması ve taarruzlarda esas savaş aracı olarak kullanılan İHA’ların tesiri, örgütün deneyimini koruduğunu açığa çıkarmaktadır.
Bunun yanı sıra, İran’ın da ABD ile ateşkes için Lübnan’ı kırmızı çizgisi olarak göstermesi, Hizbullah’ın Lübnan karşısındaki hareket alanını güçlendirmiştir. Münasebetiyle Hizbullah, İsrail’in ateşkes planını reddederek savaşın devam edeceği sinyallerini vermektedir. Bu doğrultuda devam eden müzakerelerin gerek İsrail gerekse de masada olmayan Hizbullah tarafından tam tahlilden öte, mevcut çatışmanın yönetilebilir bir seviyede tutulmasına yönelik bir düzenek olarak değerlendirildiğini göstermektedir.
-Tel Aviv’in taktiksel değişimleri
İki taraf ortasında belirlenen ateşkes süreci diplomatik rotanın dışına çıkmazken, alandaki gelişmeler İsrail’in askeri operasyonlarını ağırlaştırdığını, birebir vakitte da coğrafik kapsam bakımından genişlettiğini, buna paralel olarak da siyasi tansiyonu yükselttiğini göstermektedir.
Netanyahu’nun mayıs ayının sonunda İsrail ordusuna Lübnan’daki hareket alanını genişletme talimatı verdiğine yönelik açıklamaları, İsrail’in çatışma alanındaki faaliyetlerini sürdürme ve tesir alanını genişletme niyetine işaret etmektedir. Benzeri şekilde, İsrail Savunma Bakanı Israel Katz’ın İsrail birliklerinin güney Lübnan’daki stratejik doruklardan biri olan Şakif Beaufort Kalesi’nde konuşlanmayı sürdüreceklerine ait beyanatı, İsrail’in mevcut çatışma çizgisini daraltma ya da sonlandırma istikametinde değil, alanda kalıcı bir askeri varlık kurma stratejisi izlediğini göstermektedir.
Diğer taraftan İsrail’in Hizbullah’a yönelik siyasi ve toplumsal baskının artması tarafında de operasyon ağını genişlettiği gözlemlenmektedir. Bu noktada bilhassa mayıs ayı boyunca hava ataklarının şiddetinin artması ve buna bağlı olarak sivil kayıpların yükselmesi, İsrail’in Hizbullah’a yönelik askeri baskısını artırırken çatışmanın toplumsal ve insani boyutlarını ağırlaştırmak istediğini de netleştirmiştir. Bu durum, tansiyonun sadece savaş alanlarında değil, birebir vakitte sivil alanlar ve altyapı üzerinde de ağırlaştığını göstererek çatışmanın kapsamını daha karmaşık bir yapıya dönüştürmektedir.
-Kontrollü tansiyon stratejisi
Sahada İsrail’in saldırganlığı devam ederken diplomatik arenada Lübnan’la ateşkes görüşmelerinin eş vakitli biçimde sürdürülmesi ise, ABD-İran çizgisindeki müzakerelerle ilintilidir. İran’ın Lübnan evrakındaki ısrarcı tavrı karşısında Trump idaresinin Tahran’a yapan bir karşılık vermesi, bu bağlamda da İsrail’e ateşkes kapılarını kapatmaması ve operasyon bölgelerini sınırlaması istikametindeki baskısı İsrail’in kısmi bir ahenk sağlamasına neden olmuştur. Bu ahenk Netanyahu’nun Lübnan’daki hareket alanını kısıtlamak istememesine karşın Washington’a direkt bir karşı koyuş geliştirmemeyi tercih etmesi biçiminde açığa çıkmaktadır.
Bununla birlikte, ABD için Lübnan evrakının İsrail’den farklı olmadığının altını çizmek gerekmektedir. Lübnan, Trump zihniyetinde tarafların daha stratejik unsurlarda ilerleme sağlayabilmesi için esnek bırakılan bir alan olarak görülmektedir. Hasebiyle Washington’un temel önceliği, İsrail’in Lübnan’daki durumunu büsbütün değiştirmesinden fazla, tansiyonun Beyrut’a yayılmasının önlenmesi ve çatışmanın yönetilebilir bir yoğunlukta tutulmasıdır.
İsrail tarafında ise ABD’nin bu tavrına karşı İsrail Ulusal güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir’in “büyük hata” olarak nitelendirdiği sert tenkitler bulunsa da düşük ölçekli de olsa bir yumuşama sağlandığı görülmektedir. Fakat bu yumuşama İsrail’in uzun vadeli planında dönüştürücü bir tesire sahip değildir. Gerçekten 4 Haziran’daki ateşkes mutabakatından sonra İsrail askerlerinin güney Lübnan’da Dibbin bölgesinden çekilmesi, İsrail’in alanda önceliği daha kritik askeri noktalara kaydırdığına ve taktiksel geri çekilmelerle yeni bir uyuma gittiğine işaret etmektedir. Emsal formda Beyrut’a yönelik ağır hücumlardan şimdilik kaçınılması da kapsamlı bir değişimden fazla, diplomatik sürece alan açan ve ABD baskısını dengelemeye dönük hudutlu bir “iyi niyet göstergesi” niteliği taşımaktadır.
İsrail-Hizbullah çizgisinde yaşanan son tansiyonun alandaki gerçeklik ile diplomatik müzakerelerin eşzamanlı biçimde ilerlediği yeni bir çatışma idaresi modeline işaret ettiği anlaşılmaktadır. Ateşkes görüşmeleri her ne kadar ABD tarafından kalıcı tahlilin yeri olarak sunulsa da İsrail ve Hizbullah’ın önceliklerinden geri adım atmaması süreci süreksiz taktiğe dönüştürmektedir. İsrail’in alanda denetim alanını genişletme ve stratejik noktaları elde tutma tarafındaki askeri yaklaşımı, diplomatik masadaki hudutlu geri çekilmelerle birlikte değerlendirildiğinde, bir baskı stratejisinin olduğunu göstermektedir. Buna karşılık Hizbullah’ın artan operasyonel kapasitesi ve sondaki aktifliği, çatışmanın bir güç gayretine evrildiğini ortaya koymaktadır. ABD ve İran ekseninde yürüyen süreç ise Lübnan evrakını bağımsız bir tahlil alanı olmaktan çıkararak denklemin bir modülü haline getirmektedir. Bu çerçevede mevcut ateşkes süreci, tüm tarafların konumlarını yine düzenlediği orta bir periyot olarak bedellendirilmektedir.
[Dr. Tuba Yıldız, İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesidir.]
*Makalelerdeki fikirler müellifine aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.
Kaynak: AA / Dr. Tuba Yıldız
İmsak Vakti 02:00
News
